De kracht van compassie

“Dit is dan mijn ware religie, mijn eenvoudige geloof. Er is geen tempel, moskee of kerk; geen complexe filosofie, doctrine of dogma. Ons eigen hart, onze eigen geest is de tempel.”

Tenzin Gyatso, Zijne Heiligheid de Veertiende Dalai Lama, kan het zo treffend onder woorden brengen waar het in de wereld van de levensbeschouwing om draait. Als spiritueel leider van het Tibetaans Boeddhisme spreidt Tenzin Gyatso een opmerkelijke openheid ten toon als het gaat om respect voor mensen met andere overtuigingen.

‘Mijn religie is vriendelijkheid,’ zo vat Tenzin Gyatso vaak zijn boodschap samen. Volgens de Dalai Lama trachten alle wereldreligies in essentie dezelfde kwaliteiten in een mens te stimuleren. Maar dat niet alleen, hij probeert namelijk nooit iemand tot het boeddhisme te bekeren, sterker nog: hij benadrukt hoe belangrijk is het om je oorspronkelijke religie maar te blijven volgen. “Veel moeilijkheden tussen religies ontstaan doordat mensen, die er niet in geslaagd zijn hun eigen geest te transformeren en tot rust te brengen, niet werkelijk hun eigen geloof op zichzelf toepassen, maar ondertussen wel dit geloof aan anderen proberen op te leggen. Dit onfortuinlijke gedrag kan serieuze conflicten provoceren, hoewel ik een aanzienlijke verzoening tussen de verschillende religies heb bespeurd, vooral tussen Tibetaanse boeddhisten en christenen.’

Het leven en werk van de Dalai Lama ademt de geest van liefde en verzoening. Maar Tenzin Gyatso heeft nog meer vredespijlen op zijn boog. Zo stelt hij simpelweg dat oorlog uit de tijd is: ‘Innerlijke vrede geeft werkelijke uiterlijke vrede. Eerst is innerlijke ontwapening nodig: het doelbewust reduceren van boosheid, begeerte en jaloezie. Dit leidt tot uiterlijke ontwapening. Oorlog is uit de tijd. In het verleden waren samenlevingen onafhankelijker en had oorlog meer zin. Het verlies van de ander was jouw overwinning. Tegenwoordig is er veel meer wederzijdse afhankelijkheid. De rest van de wereld maakt deel uit van jezelf. Door oorlog kan je niet (meer) bereiken wat je wilt. Dit kan alleen door dialoog in de geest van verzoening. De twintigste eeuw was de eeuw van het bloedvergieten, en de consequenties ervan geven ons nog steeds problemen. De eenentwintigste eeuw zou de eeuw van de dialoog moeten worden’.

De essentie van religie bij de Dalai Lama: ‘Aan anderen denken is; zinvol ons geluk is intiem verbonden met dat van anderen; als de maatschappij lijdt, lijden wij zelf; en hoe meer ons hart en geest met kwade wil verstoord zijn, hoe slechter we ons voelen. We kunnen al het andere verwerpen: religie, ideologie, alle ontvangen wijsheid, maar we kunnen niet de noodzakelijkheid van liefde en compassie ontvluchten.’ Of zoals Tenzin Gyatso het zelf formuleert:

“De doctrine is compassie.
Liefde voor anderen en respect voor hun rechten en waardigheid,
ongeacht wie of wat ze zijn:
uiteindelijk is dit alles wat we nodig hebben.

Zolang we dit in ons dagelijks leven beoefenen,
dan, ongeacht of we nu geleerd zijn of niet,
of we in Boeddha of God geloven
of een andere religie volgen of helemaal geen,
zolang we compassie voor anderen hebben
en ons beheerst gedragen vanuit een gevoel van verantwoordelijkheid,
is er geen twijfel of we zullen gelukkig worden”.

 

De veda’s en de gnosis

Wat hebben de Vedische traditie uit India en de wereld van de Gnosis met elkaar gemeen? Dat antwoord is simpel. Onze goddelijke kern bevindt zich in alle schepselen, zowel in mens en dier als plant.

Het kunnen waarnemen van deze onderliggende eenheid is de essentie van spiritualiteit. In het westen gebruiken ze er het woord gnosis voor. In het oosten het woord Veda. Beide woorden verwijzen naar ‘het weten van die ene Waarachtigheid’. Er is één Waarheid die door de gehele creatie straalt. Rivieren en bergen, planten en dieren, de zon, de maan en de sterren, jij en ik – allemaal zijn we een uitdrukking van deze ene Waarheid’. Dit is een tekst van moeder Amma. ‘En hier speelt spiritualiteit, de ware religie, een rol: namelijk om dit bewustzijn wakker te maken en ons te helpen kwaliteiten te ontwikkelen als liefde, mededogen, verdraagzaamheid, geduld en nederigheid. In die zin kan het ons helpen om een eind te maken aan het lijden in de wereld’.

Gnosis is de kennisse des herten, zoals ze dat in de Middeleeuwen zeiden. Gnosis en geloof (gnosis en fides) vormden in de begintijd van het christendom twee religieuze tegenpolen onder de volgelingen van Jezus. In de wereld van de Indiase filosofie wordt gesproken over de vedische traditie.

En dan heb je ook nog de oude gnostiek. Voor alle duidelijkheid: dat is een stroming binnen het oude christendom. Een daar begint de afstand tussen de gnostiek en gnosis. De god die Jezus “mijn Vader” noemde is een god van liefde en die kon – als we de aanhangers van de gnostiek moeten geloven – niet dezelfde zijn als de wraakzuchtige Heer van het Oude Testament. JHWH is volgens de vroeg-christelijke gnostiek – de Demiurg, de Heer van het kwaad. JHWH wordt in de teksten uit de gnostiek zelfs afgeschilderd als de oorzaak van de dwaling, als degene die de mens bewust in een staat van slavernij wil houden. Deze beweringen zijn voor moderne mensen die zich met gnosis willen bezig houden niet (meer) relevant.

Ik hou me dagelijks bezig met gnosis. Naar de gnostiek – ook die van de Katharen – kijk ik als interessant historisch verschijnsel. Maar het verdient geen aanbeveling om de gnostiek alles na te zeggen. Voor een helder inzicht in de gnostiek en de veda’s kun je goed terecht bij de Indiase traditie. Dus wees alert als het om het verschil tussen gnosis en gnostiek. We hebben allemaal gnosis. Ik ben geen aanhanger van de oude gnostiek.

Verdient het aanbeveling om je als moderne spirituele zoeker bezig te houden met gnosis en veda’s? Ja, volop. Vrijmetselaars en rozenkruisers zijn mensen die zich bezighouden met Gnosis. Ook waar het boek ‘A Course in Miracles’ over gaat zou je Gnosis of Veda kunnen noemen. De vrijmetselarij houdt zich volop bezig met de kennis van de gnosis en het bewaren van tal van gnostische inzichten uit de traditie. Nee, de vrijmetselarij heeft niets te maken met oude gnostieke opvattingen over de God van het Oude Testament als de Heer van het Kwaad. Veel opvattingen die mensen in de klassieke wereld hadden over schuld en boete delen we in deze tijd niet meer. Maar om het Oude Testament als de bron van het kwaad te zien, dat berust op onjuiste aannames.

Er is een prachtige tekst uit de wereld van de Bhagavad Gita die perfect weergeeft wat moderne gnostiek is. Ik deel hem met u in de vertaling van Mansukh Patel: ‘Krishna lachte. ‘Daarom is het leven als mens zo kostbaar, Arjuna,’ zei Hij. ‘Uiterst kostbaar, omdat in de incarnatie van de individuele mens voldoende wakend bewustzijn aanwezig is… er is een grotere schoonheid… dan in de goddelijke bron zelf. Weet je, als er alleen goddelijkheid was, zou zij zich aan niets kunnen openbaren. Begrijp je dat? Haar schoonheid en volmaaktheid kunnen niet als zodanig worden waargenomen. Maar de individuele, tot bewustzijn gekomen ziel die naar God verlangt, heeft een onuitsprekelijke schoonheid in zich die zelfs Mij de adem beneemt.’ Hij zweeg, niet in staat om verder te spreken’.

Geheim van het Verloren Woord

De Da Vinci Code zit vol geheimtaal: symboliek uit de wereld van de gevestigde religie, de kerk, maar ook uit de wereld van de vrijmetselarij. Dan Brown beweert dat zijn verhaal gebaseerd is op waarheden en dat de verborgen codes die hij gebruikt verwijzen naar historische gegevenheden.

Maar is dat allemaal wel waar? En wat zijn dat die geheime codes? Met andere woorden: hoe zien de geheimen waar het in dit fascinerende boek over gaat er dan uit?

De Tempeliers en de Islam

Het beeld dat in de Westerse wereld wordt geschetst van de Islam is erg eenzijdig.

De Islam is een gewone, zeer spirituele religie met veel mystieke dimensies. Het beeld van de Islam als een politiek-ideologisch systeem, zoals dat vaak wordt geschetst, is onjuist of onvolledig.
Natuurlijk kent elk geloof wel ideologische uitschieters, maar dat geldt net zozeer voor andere religies, waaronder het Christendom. De eerste westerse spirituele organisatie die een zinnig beeld van de Islam heeft gekregen was de Orde van de Tempeliers. Dankzij de bezittingen, de mankracht, de diplomatieke vaardigheden en oorlogsexpertise had de Orde van de Tempeliers ooit een enorme politieke en militaire macht. Maar de Tempeliers hebben een geestelijke omwenteling doorgemaakt door hun contacten met Joden en Moslims in het toenmalige nabije Oosten. Er waren Joden, Christenen en Moslims die gezamenlijk lid bleken te zijn van een lichtbroederschap die verdraagzaamheid en tolerantie voorstond. Het anti-islamitische sentiment van de toenmalige kerk werd omgezet in een betekenisvolle interreligieuze dialoog met de Moslims. De Tempelridders kregen een schat aan esoterische kennis en werden de voorlopers van de religieuze humanisten.

J.S. Bach en het Rozenkruis

Johann Sebastiaan Bach is geïnspireerd door de spiritualiteit van het Rozenkruis. Wetenschappers zeggen dat dat nooit officieel is aangetoond. Nou mag dat kloppen in die zin dat Bach misschien wel nooit lid is geweest van een Rozenkruisers-genootschap. Maar de spiritualiteit van de roos van liefde was hem niet vreemd.

En dan hebben we het over de roos van liefde die bloeit aan het kruis van het lijden was niet alleen maar voorgehouden aan de officiële genootschappen. Ook magistrale vertellers als Hans Christian Andersen wist van de spiritualiteit. En in het klassieke India is er al eeuwenlang sprake van een equivalent: de Lotus die bloeit in de vijver van het bestaan.

Luther: Veranderde hij alles?

De ondertitel van de film ‘Luther’ luidt: ‘Hij veranderde alles voor eeuwig’. Met zijn protest en verzet tegen de toenmalige Katholieke Kerk begon de Reformatie. En het protestantisme. Nu, vijfhonderd jaar later, wordt ‘gevierd’ dat het westen de ‘nieuwe kerk’ aan hem te danken heeft.

Maar is de kerk van vandaag een instituut wat hem voor ogen stond? Is de kerk niet opnieuw een instituut geworden waar tegen hij zich zou afzetten als hij nu geleefd had? In de film wordt beschreven hoe Luther op jonge leeftijd aan de dood ontsnapt en besluit hij zijn leven te wijden aan het dienen van God.

Hij is echter een kritische student en zet openlijk vraagtekens bij de beslissingen van de toenmalige kerkleiding. Hij raakte er van overtuigd dat er een liefdevolle God is die verlossing en bevrijding biedt. De vraag is hoe veel ruimte het moderne protestantisme biedt voor het gedachtengoed van de voormalige monnik.

De universele religie van de liefde

In alle grote tradities – van Oost en West – wordt de liefde voor het leven tot uitdrukking gebracht. Albert Schweitzer sprak over ‘eerbied voor het leven’, Mahatma Gandhi over ‘ahimsa’- een geweldloze omgang met alle levensvormen- en de Dalai Lama over de eenvoudige religie van de liefde. En dit alles geformuleerd in de taal van het hart: één geest, één volk, één mensheid, één wereld, één kosmos.

De religie van de liefde inspireert om ons op dít moment, in het hier en nu, te verbinden met de liefde voor onszelf en van daaruit met de mensen en de wereld om ons heen. We leven op grond van verbondenheid en gelijkwaardigheid. Die verbondenheid maakt dat we ons verantwoordelijk voelen om een zinvolle invulling te geven aan ons leven en bewust om te gaan met de aarde en haar bronnen.

hier de agenda widget voor deze lezing

Lezing Rinus van Warven Hiernumaals, hiernamaals, hiernogmaals

Hiernumaals, hiernamaals, hiernogmaals

‘Leven is leren omgaan met de eindigheid’: 

Rinus van Warven heeft na zijn Nabij-de-Doodervaring geleerd dat afscheid nemen van de angst voor de dood ons kan helpen om te leren leven. Tal van grote leraren der aarde hebben ons laten zien de menselijk angst voor de dood en de angst voor het leven uit dezelfde bron komen.

Als we goed willen sterven, zullen we moeten leren leven. Als we goed willen leven zullen we moeten leren omgaan met onze eindigheid. Leren omgaan met de eindigheid schenkt vrijheid. Wie geleerd heeft om te gaan met de dood kan afleren om een slaaf te zijn van een haastig leven.

Sterven voor je sterft: het afrekenen met de angst voor de dood voor de werkelijke dood ons komt halen. Want iedere idioot kan uit angst voor de dood naar het licht proberen te rennen. Alleen de meester durft geconfronteerd te worden met de duisternis om zijn licht daar te laten schijnen. Dat is de betekenis van de boodschap van Jezus van Nazareth.

Deze lezing wordt gegeven op: